The Illusion of Divinity and God: ईश्वरत्व–दिव्यता का भ्रम।
स्वप्न-अनुभूति-विवेचनम्
शृणुत भक्तगणाः एतद् सनातन वचनम्।
स्वप्नः अनुभूतिश्च द्वयं अनिश्चितदर्शनम्।।
अप्रामाणिके भवति द्वयं महाविध्वंसकम्॥
प्रामाणिके भवति द्वयं परमसुखप्रदम्॥
The Illusion of Divinity
The illusion of divinity is a problem of the soul, where the soul mistakes itself for God. This delusion arises when individuality forgets its source and claims the authority of the Absolute.
God is not an identity the soul can possess, but the Truth the soul must realize. When desire, lust, greed, ambition, and ego increase excessively, the soul wears the mask of divinity and falls into ignorance. When desire, lust, greed, and ego dissolve, the soul can understand its true reality.
The soul is a ray of the Divine Light- not the sun itself. Knowing this difference is wisdom; forgetting it is illusion, and remembering it is the way of liberation. It is pertinent to mention here that every soul should know the difference between Truth and Falsehood. If anyone truly possesses divine power or is genuinely a part of the Divine, there must be solid and undeniable evidence of it. Such evidence cannot be denied by anyone, and ultimately, truth reveals itself on its own. In view of the above, one should not present oneself to others as God, a part of God or a Goddess, a saint, or any other great or famous figure.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ईश्वरत्व–दिव्यता का भ्रम
दिव्यता का भ्रम आत्मा की एक गम्भीर समस्या है, जहाँ आत्मा स्वयं को देवता, ईश्वर अथवा परमात्मा समझ बैठती है। यह भ्रम तब उत्पन्न होता है जब व्यक्ति अपने मूल स्रोत को भूल जाता है और देवता, ईश्वर अथवा परमात्मा के स्थान का दुरुपयोग करने का प्रयास करता है।
परमात्मा कोई ऐसा स्वरूप नहीं है जिसे आत्मा अपना सके, अपितु वह परम सत्य है जिसे आत्मा को अनुभव करना होता है। जब कामना, वासना, लोभ, महत्वाकांक्षा और अहंकार अत्यधिक बढ़ जाते हैं, तब आत्मा दिव्यता का मुखौटा धारण कर लेती है और अज्ञानता से आवृता हो जाती है। जब ये कामना, वासना, लोभ और अहंकार विलीन हो जाते हैं, तब आत्मा अपनी वास्तविक सत्ता को समझने में सक्षम हो जाती है।
आत्मा दिव्य ज्योति-परमात्मा की एक किरण मात्र है, स्वयं सूर्य नहीं। इस भेद को जानना ही विवेक है; इसे भूल जाना भ्रम है, और इसका निरन्तर स्मरण ही मुक्ति का मार्ग है। यहाँ उल्लेखनीय है कि प्रत्येक आत्मा को सत्य और असत्य के बीच अंतर जानना चाहिए। यदि कोई वास्तव में दिव्य शक्ति का स्वामी है या सच्चे रूप से दिव्य का अंश है, तो उसके लिए ठोस और निर्विवाद प्रमाण होने चाहिए। ऐसे प्रमाणों को कोई भी नकार नहीं सकता, और अंततः सत्य स्वयं ही प्रकट हो जाता है।
उपर्युक्त कारणों के आधार पर किसी व्यक्ति को कभी भी स्वयं को भगवान, भगवान का अंश, किसी देव-देवी या उनका अंश, अथवा किसी महान ऋषि-मुनि, साधु या महान राजा के रूप में किसी के सामने प्रस्तुत नहीं करना चाहिए।
Knowledge Through Poetry (Especially in Sanskrit)
Poetry makes knowledge last. Verse is easy to remember and simple to transmit, even without writing. In the Sanskrit tradition, wisdom was preserved orally for centuries, carried faithfully through sound and memory. In Sanskrit especially, the power of sandhi allows sounds and meanings to unite within a single, flowing expression. Words do not stand isolated; they merge, resonate, and create a living current of meaning. Poetry enters the heart through rhythm and resonance. No script is required-the Sanskrit word itself, woven through sandhi, shines complete and self-contained. It can travel intact from one heart to another. Even in times of destruction, when manuscripts are lost and structures fall, poetry safeguards knowledge. Memory becomes the temple, sound becomes the scripture, and the living voice becomes the preserver of truth.
Thus, poetry is not merely ornamentation-it is a powerful vessel for holding, protecting, and disseminating knowledge across generations.
★
विचित्रमानुषः
मुक्तछन्दः
ब्रह्मणा रचितः खलु विचित्रः स नरः,
यः ब्रवीति स्वयं जगन्नाथं च सिद्धेश्वरम्।
अज्ञानवशात् स प्राह - “ईश्वरं नश्वरम्”,
मोहात् पुनः ब्रवीति- “अहं ईश्वरः”॥
विचित्रमानुषः
मुक्तछन्दः
ब्रह्मणा रचितोऽयं खलु विचित्रो नरः,
यः स्वं जगन्नाथ-सिद्धेश्वरम् इति ब्रवीति।
ईश्वरं नश्वरमिति प्राह अज्ञानवशात् सः,
“स्वयं भगवानस्मि” इति मोहात् ब्रवीति॥
💓
ईश्वरत्व–दिव्यता का भ्रम।
(विचित्र मनुष्य)
ब्रह्मा जी ने रचे महा-विचित्र नर,
जो स्वयं को कहे जगन्नाथ और सिद्धेश्वर।
ब्रह्मा जी ने रचे महा-विचित्र नर,
जो ईश्वर को बताते नश्वर नर।
अज्ञानी को कहे, “स्वयं ही ईश्वर,”
ब्रह्मा जी ने रचे महा-विचित्र नर।
दिखाते शास्त्र, सुनाते वे तथ्य,
कहते, “यहीं लिपिबद्ध हमारे तथ्य।”
कहते, “वही ज्ञानी, वही भगवान,”
बाकी सब नश्वर, उनके आज्ञावान्॥
★
धर्मप्रदूषणनिवारणम्
(मिथ्यैश्वरदोषः)
(मुक्तछन्दः)
ब्रह्मणा सृष्टाः जीवाः काले काले निर्मीयन्ते अनेकाः मिथ्यैश्वराः ।
ब्रह्मणं च अंशब्रह्मणं च न जानन्ति, मुखाद् हरिम् ईश्वरं वदन्ति ॥
ब्रह्मणा सृष्टाः एते जीवाः पुनः पुनः कुर्वन्ति धर्मस्य प्रदूषणं ।
भगवान् पूर्णब्रह्म एतत् पापं यथाकालं करोति मूलच्छेदं ॥
----------------------------------
ब्रह्मणा सृष्टाः जीवाः = ब्रह्मा द्वारा रचे गए जीव।
★
स्वयमेवेश्वरत्वभ्रमः
(मुक्तछन्दः)
ब्रह्मा रचयति विचित्रान् नरान्,
ये स्वयं वदन्ति “अहं नारायणः”।
न जानन्ति यथावत् ब्रह्मतत्त्वम्,
अज्ञानतः वदन्ति “स्वयमेव परमेश्वरः”॥
दर्शयन्ति शास्त्राणि, वदन्ति सत्यम्,
“अहमेव ईश्वरः, केवलं ममैव सत्यम्”।
वदन्ति “वयं ज्ञानी, वयं भगवान्”,
अन्ये सर्वे नश्वराः, ते अज्ञानिनः॥
💓
धरातले ईश्वर–अंशावतारयोः परिचयः।
न वदति भगवान् धरातले न भवति अवतीर्णः।
अवतरणात् पूर्वमेव शास्त्रेषु तस्यावतरणकथायाः भवति वर्णनम्।
अपि च तस्य शरीरे दिव्यचिह्नानि सन्ति विराजमानम्।
एतदेव सनातनधर्मे वर्णितम्, युगे युगे प्रतिपादितम्।
💓
पूर्णगुरुः
शास्त्रज्ञानसमायुक्तो ब्रह्मतत्त्वविशारदः ।
साधनयोगसमन्वितो ब्रह्मसाक्षात्कृतिदः ॥
शुद्धान्तःकरणोपेतो निर्मलो विगतकल्मषः ।
एवंलक्षणसम्पन्नः स एव पूर्णगुरुः परिकीर्तितः॥
💓
गुरु-स्तोत्रम्
(गुरुतत्त्व)
गुरुर्ब्रह्मा गुरुः शंकरः गुरुर्देवो जगदीश्वरः।
गुरुः साक्षात् परं ब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः॥
सिद्धगुरोर्द्वौ गुणौ स्मृतौ -सिद्धिश्च ब्रह्मज्ञानम्।
ताभ्यां यः शिक्षयेत् शिष्यान् स एव श्रीगुरुः मतः॥
☆
ज्ञानम्
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।
तत् स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति॥
न बाह्येषु प्रकाशेषु न शब्देषु न तर्केषु।
शुद्धे चित्ते स्थिते शान्ते ज्ञानं स्वयमेव भाति॥
योगयुक्तो यदा नित्यं स्वात्मन्येवावतिष्ठते।
तस्मै सत्यं स्वयं भाति कदाचन नान्यत्र॥
★
सत्यज्ञानम्
सर्वस्य जगतः कर्ता, जीवनस्य परं पदम्।
आनन्दस्यैकनिधिः सः, ब्रह्मतत्त्वं सनातनम्॥
सर्वभूतधारकः देवः, जगत् पोषयते नित्यम्।
निःशब्दकृपायुक्तः सः, सर्वं ददाति निरन्तरम्॥
यत्र सर्वे प्रवाहाः स्युर्, लयं यान्ति निरन्तरम्।
रूपातीतं परं तत्त्वं, स्वप्नतुल्यं जगत्त्रयम्॥
यः जानाति हृदि स्वस्य तत्त्वमेतत् सनातनम्।
स एव ज्ञानवान् लोके, पूर्णत्वं लभते ध्रुवम्॥
💓
गुरुलक्षणम्
(मुक्तछन्दः )
न जन्मना न चाश्रमेण न वेषेण न कीर्त्या ।
न बाह्याभरणैर्गुरुत्वं न लोकोक्त्या प्रसिद्ध्या ॥
शास्त्रेषु निपुणो विद्वान् श्रुतिसारपरायणः ।
ब्रह्मणि दृढनिष्ठो यः स गुरुः कथ्यते तत्त्वदर्शिभिः ॥
ब्रह्मतत्त्वस्य साक्षात्कारी तत्त्वदर्शी महामतिः ।
अनुभूतस्वरूपज्ञः स विज्ञेयः सुदीधितिः ॥
दमशमसमायुक्तः शुद्धान्तःकरणो जितेन्द्रियः ।
लोभमानविहीनात्मा स ज्ञेयः संयमी मुनिः ॥
करुणासिन्धुः सर्वेषां भूतहिते सदा स्थितः ।
ब्रह्मण्येव स्थितप्रज्ञः शान्तचित्तो निरामयः ॥
विरक्तो विषयेष्वेव निर्ममो निरहङ्कृतिः ।
एवंलक्षणसम्पन्नः स गुरुः परिकीर्तितः ॥
★
ब्रह्मतत्त्वविहीनग्रन्थजीवगुरुवर्णनम्
(ब्रह्मतत्त्वमहिमा)
यस्य ग्रन्थे न विद्यते ब्रह्मतत्त्वं,
तत् शास्त्रं न भवति पूर्णसत्यम्॥
यो जीवः न जानाति ब्रह्मतत्त्वं,
स जीवः न जानाति पूर्णतत्त्वम्॥
यो जीवः न जानाति ब्रह्मतत्त्वम्,
स न गुरुः न पण्डितः शास्त्रमतम्॥
यो जीवः न जानाति ब्रह्मतत्त्वम्,
रुद्धमेव भवति तस्य मोक्षद्वारम्॥
★
अन्नब्रह्मतत्त्वश्लोकः
अन्नं ब्रह्मेति श्रुतिषु सनातनम्,
भोजनं यज्ञरूपमुदाहृतम्॥
शुद्धे मनसि यत्र हि शुद्धमन्नम्,
तत्रैव वसति परं ब्रह्म नित्यम्॥
💓
शास्त्रार्थबोधयोग्यता
शास्त्रार्थबोधाय विवेकयुक्ता
सूक्ष्मा बुद्धिर्विज्ञानयुक्ता ।
युक्तिप्रधाना विशदा बुद्धिः
तद्विना न सिद्ध्येत् गूढार्थगतिः॥
★
शास्त्रलोकाचारः
(मुक्त छंद )
यस्य वस्तुनः शास्त्रे नास्ति विवरणम्।
सदाचारेण भवति तत् स्थानपूरणम्।
★
शास्त्रलोकाचारः
यस्य वस्तुनः शास्त्रे विवरणं नास्ति,
तस्य स्थानपूरणं सदाचारेण भवति।
★
शास्त्रेषु पूर्णसत्यस्वरूपम्
[पूर्णसत्यस्य अन्वेषणम्]
(मुक्तछन्दः)
श्रीरामायणे न दृश्यते संपूर्णं सत्यं।
पुराणेष्वपि न विद्यते पूर्णं ज्ञानम्।
विविधकारणैः तानि सर्वाणि आच्छादयन्ति पूर्णसत्यम्॥
★
शास्त्रेषु पूर्णसत्यस्वरूपम्
[शास्त्रातीतं सत्यम्]
(मुक्तछन्दः)
श्रीरामायणे न दृश्यते संपूर्णं सत्यं।
पुराणेष्वपि न विद्यते पूर्णं ज्ञानम्।
विविधकारणैः तानि सर्वाणि आच्छादयन्ति पूर्णसत्यस्वरूपम्॥
★
ज्ञानदाननीतिः - नियमः
(मुक्तछन्दः)
यो यावद् ज्ञानधारणसमर्थः स्यात्,
तस्य तावत् ज्ञानं स्वाभाविकं भवेत्।
यो यदा यावत् ज्ञानलाभयोगः स्यात्,
तस्मै तु ज्ञानदानमेव कर्तव्यम् सदैव॥
भिन्नोऽयं व्यवहारः सदाऽपि परिहर्तव्यः,
अनिष्टफलत्वात् स परिगृहीतः परिहर्तव्यः।
यः सदा ज्ञानकामः प्रणतः समर्थः प्रयत्नवान्,
तस्मैव ज्ञानं देयं नान्यस्मै कदाचन॥
एष नूनं संसारस्य नित्यो नियमः।
💓
स्वप्न-अनुभूति-विवेचनम्
शृणुत भक्तगणाः एतद् सनातन वचनम्।
स्वप्नः अनुभूतिश्च द्वयं अनिश्चितदर्शनम्।।
अप्रामाणिके भवति द्वयं महाविध्वंसकम्॥
प्रामाणिके भवति द्वयं परमसुखप्रदम्॥
💓
स्वयमेव प्रतीयते सत्यं
(सत्यस्वरूपबोधः)
सर्वजीवः सत्यासत्यभेदं विदितुमर्हति।
दिव्यशक्तिमान् यः सन् दिव्यभाग् वा भवति,
तस्य प्रामाणिकीर्तिः सर्वतोऽविच्छिन्ना स्यात्।
न प्रतीयते कश्चित्, स्वयमेव प्रतीयते सत्यं॥
💓
सत्य–मिथ्या
(मुक्तछन्दः)
असत्यतन्तुभिर्वस्त्रं क्षणमात्रं विराजते ।
छायामूलसमुत्पन्नं स्वयमेव विनश्यति ॥
मिथ्याज्ञानविनिर्मितं शिक्षणं शोभनं भवेत् ।
हृदयशून्यमन्तस्तु तत्त्वतः न प्रकाशते ॥
यः नृपः स्वासनं कृत्वा मिथ्यावाक्यनिबन्धनम् ।
कालाग्निना स दह्येत सह राज्येन मण्डनम् ॥
मिथ्याप्रतिष्ठितं राज्यं घोषध्वनिभिरुज्ज्वलम् ।
अन्तर्भिन्नाधारत्वात् पतत्येव न संशयः ॥
सत्यतन्तुभिराच्छन्नं वस्त्रं नित्यं विराजते ।
न वह्निना न वातेन कदाचन विनश्यते ॥
शनैः शनैः चरन् सत्यं शान्तिदं लोकजीवने ।
तमोभेदकरं नित्यं रविरिव प्रभाते ॥
तस्मात् सत्येन जीवनं कर्तव्यं शुद्धचेतसा ।
सत्यनिर्मितजीवनं तिष्ठति शान्तिसम्पदा ॥
💓
षड्रिपुणां प्रभावः
(पतनोत्थानद्वयम्)
कामात् क्रोधो भवेद् मोहः, मोहाद् लोभोऽभिजायते।
लोभाद् मदो मत्सरश्च, पतनस्य क्रमः प्रवर्तते॥
दमात् शान्तिर्भवेद् बुद्धिः, बुद्धेर्धर्मोऽभिजायते।
धर्माद् विनयः प्रीतिश्च, उत्थानस्य क्रमः वर्तते॥
💓
भक्तरक्षणं धर्मोपदेशः
(मुक्तछन्दः)
शृणुत भक्तजनाः, एतत् सनातनं वचनम्।
भक्तात्मनः विपदि तस्य सह कुरु अवस्थानम्।
सान्त्वनां प्रदेहि सदा, न त्यज एनं एकाकिनम्।
निन्दकदुष्टानां कुरु उचितं प्रत्युत्तरम्।
भक्तात्मनः विपदि तं मा त्यज कदाचन।
ब्रह्मादेशं मन्यस्व, तस्य सदा कुरु पालनम्॥
★
भक्तभगवतोः इह लीला
भक्तः सदा सहनशीलः सदा सामाजिकः।
भक्तरक्षकः भगवान् न भवति अशास्त्रिकः।
भक्तधर्मरक्षणार्थं करोति असुरसंहारम्।
भगवतः एतत् इह दैवकर्म सदा अनन्तम्॥
★
💓
अज्ञानता – आत्माभिमानः – आत्मसत्ता
(मुक्त छंद )
यस्य देवस्य वा गुरोः विद्यते आत्माभिमानः।
स निश्चयेन स्वास्तित्वं नष्टवान्; स एव महाऽज्ञानः॥
यः देवः गुरुर्वापि याचते प्राणानां जीवस्य च बलिदानं।
निश्चयेन स स्वास्तित्वं नष्टवान्; स तु महाऽज्ञानः॥
यो देवो वा गुरुर्वापि याचते दरिद्रस्य सकाशात् धनं।
स निश्चयेन स्वास्तित्वं नष्टवान्; स एव महाऽज्ञानः॥
`
यत्र अहंकार एव देवत्वम्, तत्र न धर्मः न च सत्यम्।
💓
ईश्वरदर्शनम्।
ईश्वरदर्शनं स्वधाम्नि स्वशरीरे च दृश्यते।
परधाम्नि सूक्ष्मदेहे च अवतारस्वरूपतः दृश्यते॥
कदाचित् प्रमाणयुक्ते स्वप्ने दृश्यते भक्तज्ञानी।
एवमेव हि तानि सर्वाणि ईश्वरस्य प्रमाणानि॥
★
भगवदवतारवर्णनम्
भगवतोऽवतारा बहुधा प्रकीर्तिताः,
धर्मसंस्थापनार्थं लोकेऽवतारिताः॥
तेषां तत्त्वरहस्यं गूढं न सुलभं बोधितुम्,
भक्त्या तु दिव्यतत्त्वं हृदि स्फुरति नित्यम्॥
चतुर्व्यूहेषु रूपेषु वासुदेवः परः स्मृतः,
संकर्षणः प्रद्युम्नोऽनिरुद्धश्च अंशावताराः॥
एते हि व्यूहभेदाः दिव्यरूपप्रकाशकाः,
भगवतः स्वरूपस्य भिन्नांशाः प्रकाशकाः॥
तेषामप्यंशरूपाणि लोके विभान्ति नित्यम्,
तानि भगवतः शक्त्या विश्वं बिभ्रति सततम्॥
अन्ये तु गुणावतारा जगति विख्याताः,
सत्त्वादिगुणभेदेन रूपाणि विभ्रताः॥
तेषामपि स्वरूपाणि लोके विभान्ति हि,
लीलया भगवान् विश्वं नित्यं बिभर्ति हि॥
★
भगवत्प्रसन्नता
(मुक्तछन्दः)
यः भक्तः स्तौति भगवतः चतुर्व्यूहरूपम्,
तस्मै भगवान् भवति प्रसन्नः सदा अत्यन्तम्॥
यः भक्तः स्तौति पार्श्वदेवतानां समरूपम्,
तस्मै भगवान् भवति प्रसन्नः सदा सर्वाधिकम्॥
एतदेव हि परमं सत्यं नित्यम्,
सर्वयुगेषु सर्वकालेष्वपरिवर्तनीयम्॥
सर्वकालेष्वपरिवर्तनीयम्=सर्व+ कालेषु + अपरिवर्तनीयम्
★
अवतारागमन-प्रस्थानस्य गूढत्वम्।
जगन्नाथ एव स्वकं जानात्यवतारसमागतम्।
मर्त्यलोकात् प्रस्थानं तस्यैवास्ति सुबोधितम्॥
न ब्रह्मा न च वेदाश्च न देवासुरमानवाः।
केवलमनुमानेन महिमा तस्य अनुभव्यते॥
💓
ईश्वर–दर्शन–श्रवण–तत्त्व–श्लोकः
छायाज्योतिषु संयतात्मा साक्षाद् पश्यति देवम्।
नादे सूक्ष्मे हृदि श्रुत्वा बोधयत्यात्मनं दिव्यम्॥
💓
कर्तृत्वाभिमान-फलत्यागयुक्त कर्मयोगः
निःस्वार्थभावेन स्वकर्मणां पालनं हि स्वधर्मः उत्तमः।
निष्कामभावेन स्वकर्मणां पालनं हि स्वधर्मः परमः॥
कर्तृत्वाभिमान-फलत्यागेन युक्तं तत् श्रेष्ठमुत्कृष्टम्॥
एतत् सनातनधर्मस्य परमं तत्त्वं युगे युगे प्रकीर्तितम्॥
★
स्वमार्ग-स्वधर्मनिष्ठा
(मुक्तछन्दः)
स्वमार्गे चलतु नित्यं, न परैः विचलितो भवेत्।
स्वधर्मे स्थितचित्तः स्यात्, न कदापि च्युतो भवेत्॥
नान्येषां मार्गमाश्रित्य, स्वभावं न परिवर्तयेत्।
स्वकर्मसु दृढो भूत्वा, जीवनं सफलं नयेत्॥
भिन्ना जीवाः भिन्नमार्गाः, न तुल्यो भवेत् कश्चिद्।
स्वधर्मे यः स्थितो नित्यं, स एव सफलो भवेत्॥
★
उत्तमा योनि: तथा ज्ञानप्राप्तिः
(मुक्तछन्दः)
यः आत्मा वारं वारम् उत्तमां योनिम् आप्नोति,
सः जीवनकाले उत्तमं गुरुं प्राप्नोति।।
सः निश्चयेन ज्ञानवान् भवति।
☆
उत्तमा योनि: तथा ज्ञानप्राप्तिः
(मुक्तछन्दः)
यः आत्मा वारं वारं उत्तमां योनिं प्राप्नोति,
सः जीवन् एव उत्तमं गुरुम् प्राप्नोति।
सः निश्चयेन ज्ञानवान् भवति।
★
धर्मानुशासनम्
(अनुशासनम्)
अनुशासनं धर्मस्य मूलम्।
तस्य अभावे भवति मूलच्छेदनं।
★
धर्मानुशासनम्
(अनुशासनम्)
अनुशासनं धर्मस्य मूलम्
तस्य अभावे अस्ति मूलच्छेदनं।
★
धर्मानुशासनम्
(अनुशासनम्)
अनुशासनं धर्मस्य मूलम्।
तद्विना पतनं निश्चितम्।
★★
धर्मपालनम्
(मुक्तछन्दः)
सर्वे पृच्छन्ति मां धर्मं , “कुतः शिक्षितवान् भवान्?”
अहमुक्तवान्, यत्र दृष्टवानस्मि, तत्र तत्र शिक्षितवानहम्॥
रामोऽप्यागत्य कृतवान् कर्म, कृष्णोऽपि तदनु कृतवान्।
विना कर्मणा विनाऽपि कर्तव्यं, कथं मम धर्मसाधनम्?॥
★
धर्मपालनस्य अवहेलनम्
(मुक्तछन्दः)
वृद्धावस्थायां भक्तिं करिष्यामीति मन्यते अनुचितम्,
यस्मात् कश्चित् न जानाति भविष्यत्कालं च मरणकालं ।
यः धर्मपालने ब्रह्म प्रकृतिभ्यश्च करोति अवहेलनं,
तस्य सर्वं क्रियाकर्म यागयज्ञश्च भवति निष्फलम्।
यः धर्मपालने ब्राह्मणान् भक्तवृन्दं च करोति असम्मानं,
जगन्नाथजनार्दनः तस्य प्रति कदापि न भवति प्रसन्नः।
★
धर्मपालनस्यावहेलनम्
(मुक्तछन्दः)
वृद्धावस्थायां भक्तिं करिष्यामीति मन्यते अनुचितम्,
यस्मात् कश्चिन्न जानाति भविष्यत्कालं मरणकालम्।
यः धर्मपालने ब्रह्मणे प्रकृतिभ्यः करोति अवहेलनम्,
तस्य सर्वं क्रियाकर्म यागयज्ञं भवति निष्फलम्।
यः धर्मपालने सुब्राह्मणान् भक्तवृन्दं च करोति असम्मानं,
जगन्नाथजनार्दनः तस्य प्रति कदापि न भवति प्रसन्नः।
★
अति सर्वत्र वर्जयेत्।
(अति-संयमः )
अतिधनं हि चित्तं मदेन नुदति, सत्यपन्थानं न पश्यति ध्रुवम्।
अतिसौन्दर्यमपि स्वयम् अहङ्कारदीपं प्रज्वालयत्यवश्यम्॥
अतिभोजनं देहे भारं विधाय विवेकं मन्दं करोति सततम्।
अतिसुखं प्रमादं प्रसूय धीधैर्यं क्षीणं करोति निरन्तरम्॥
अतिगर्वो हि जीवस्य दृष्टिं सत्यात् पराङ्मुखीं करोति निश्चितम्।
सर्वं स्खलति तदा यदा हृदि राजते दुर्निवारितोऽहङ्कारदर्पम्॥
अतिविद्या–अल्पविद्याभ्यां हृदि जायतेऽहंममतिदर्पः।
सर्वं स्खलति तस्यैव यदा वसति दुर्निवार्योऽहङ्कारदर्पः॥
इति नीतिः सनातनी - हितं सत्पथं पन्थानमाचरेत्।
यतो धर्मस्य मूलं हि सदाचारं - अति सर्वत्र वर्जयेत्॥
💓
राजा च धर्मविषयकं श्लोकत्रयम्
प्रजाभ्यः राजा महान्, राज्ञोऽपि परमो धर्मः।
यो न जानाति तत् तु, स्यात् स अहंकारी वा मूर्खः॥
यः राजा करोति अधर्मम्, धर्मात्मभ्यः करोति अवहेलाम्।
स महापापभाग् भवेत्, परजन्मनि प्राप्नोति दुःखयन्त्रणाम्॥
धर्मावरणेन यः करोति वा कारयति अधर्मम्।
न स भक्तो न च साधुः, स कालनेमिसमः स्मृतः॥
💓
महान्
(मुक्त छन्दः)
यः स्वयम् आत्मानं महान् मन्यते स न भवति महान्।
यं भगवान् महान् करोति स एव भवति महान्॥
भावभङ्ग्या वचनेन वेशेन कश्चित् न भवति महान्॥
उत्तमज्ञानेन च उत्तमकर्मणा एव सर्वे भवन्ति महान्॥
महान्
(मुक्त छन्दः)
यः स्वयमात्मानं महान् मन्यते स न भवति महान्।
यं भगवान् महान् करोति स एव भवति महान्॥
भावभङ्ग्या वचनेन वेशेन कश्चित् न भवति महान्॥
उत्तमज्ञानेन च उत्तमकर्मणा एव सर्वे भवन्ति महान्॥
💓
पापं दया-दण्डः
(मुक्तछन्दः)
अज्ञानेन कृतं पापं दया भवति सदा।
ज्ञानेन कृतं पापं दण्डः निश्चितः तदा॥
सर्वदा कर्मफलं ज्ञात्वा विवेकं सम्पादयेत्।
यद् अज्ञानात् कृतं पापं तत् क्षम्यतामिति स्फुरेत्॥
★
दयाधर्मनीतिः
(मुक्तछन्दः)
दया हि धर्मस्य मूलं, दया हि सर्वसुखप्रदा।
दया हि मानवत्वस्य भूषणं, दया हि परमा स्मृता॥
दया न केवलं वाक्ये, न केवलं भूषणम्।
कर्मणा सा प्रकटिता भवेत्, तदा धर्मः फलप्रदः॥
नित्यपापिनि चापराधिनि दया ह्यसत्कर्म कथ्यते।
तस्मिन् उचितं दण्डप्रदानं धर्म इति भाष्यते॥
★
पापिनः चरितम्
(मुक्तछन्दः)
पापी जनः जीवनं आनन्देन रमते।
मृत्युं न बिभेति-“पुनरागमिष्यामि” इति मन्यते।
एवं चिन्तयन् सः लोके पुनः पुनरागच्छति,
पुनरपि सुखं भोक्तुम् इच्छति।
★
जीवस्वभावलक्षणम्
यत्र देशे गच्छति जीवः तत्र फलम् अश्नाति।
यत्र देशे वसति स जीवः तद्-देशीयः भवति॥
यत्र धर्मे जायते जीवः तमेव धर्मम् आचरति।
एष एव स्वभावोऽस्य जीवस्य नित्यः प्रकीर्तितः॥
देशधर्मानुसारं हि चित्तं तस्य प्रवर्तते।
संस्कारैः नियतः जीवः स्वभावेनैव वर्तते॥
★
स्वभावदोषविचिन्तनम्।
मनसा निश्चितं तादृशानि कर्माणि न करिष्यामि पुनः सदा।
स्वभावात् क्रियते कर्म, मम दोषोऽस्ति कुत्र सदा?
★
सनातनधर्मनीतिःसूत्रम्
(मुक्त छंद )
सन्तोषः परमं सुखं सुषुप्तिर्निद्रा परं सुखम्।
शुद्धं मितं च भोजनं नित्यं श्रेयस्करं स्मृतम्॥
अधिकं तु तृष्णां वर्धयेत् सर्वदा दुःखकष्टम्।
एतत् सनातनधर्मोपदेशं सर्वयुगेषु कीर्तितम्॥
★
जीवस्वभावदोषः
यत्र जातो जीवोऽयं तदेव जगदिच्छति ।
तत्रैव नित्यं मोहात् स्वजीवनमवस्थापयति ॥
सर्वैरेव पीडितोऽस्मीति मन्यतेऽज्ञानविह्वलः ।
परान् सर्वान् विरोधिनः पश्यत्यन्धोऽविवेकबलात् ॥
न जानाति पूर्वकर्म स्वजीवनविनिर्मितम् ।
न वेत्ति दैवनीतिं तु सर्वलोकनियामिनीम् ॥
बान्धवान् स्वजनांश्चैव सर्वस्वमिति मन्यते ।
मायाजालेन बद्धः सन् तत्रैव हि निमज्जति ॥
विस्मृत्य दिव्यसंदेशं योजनाः कुरुतेऽनिशम् ।
संसारार्थे निमग्नोऽयं न पश्यति परं पदम् ॥
एष दोषो महानस्य जीवस्य भ्रमकारकः ।
विस्मरत्यात्मनः कर्म सर्वबन्धविनाशकम् ॥
★
न तुलनम् कदाचन
(मुक्तछन्दः)
न हि द्वौ जीवौ समरूपौ कदाचन,
न हि द्वे जीवने समरूपे कदाचन॥
न हि मार्गौ द्वौ समानौ कदाचन,
स्वमार्गे गच्छति जनः प्रतिदिनम्॥
भिन्नाः कथाः सुखदुःखसमन्विताः,
न कदापि ताः भवन्ति समरूपाः॥
केचित् शनैः यान्ति, केचित् च शीघ्रम्,
भिन्नजीवाः दर्शयन्ति स्ववैभवम्॥
स्वकाले प्रस्फुरति जीवः स्वरूपम्,
शान्तचित्तः स्वगीतं गायति स्वयम्॥
मा तुलय, मा विषीद कदाचन,
स्वजीवनं वहति दैवात् सुस्थितम्॥
★
तृष्णादोषः (तुलना-इच्छा-संबन्धः)
(मुक्तछन्दः)
परद्रव्ये दृष्टिपाते, जायते तृष्णा मनसि।
तुलनाया प्रवाहेण, नश्यति शान्तिः मनसि॥
अन्येषां वैभवं दृष्ट्वा, वर्धते कामना दृढा।
स्वसन्तोषं परित्यज्य, धावति चित्तं दृढा॥
तुलना दुःखहेतुः स्यात्, तृष्णा दुःखस्य कारणम्।
एतयोः सङ्गमेनैव, भवति क्लेशकारणम्॥
यः त्यजेत् तुलनां लोके, सन्तोषं धारयेत् हृदि।
तस्य नश्यति तृष्णैव, शान्तिः वसति हृदि॥
💗
जीव-स्वभावः धर्मः।
शृणुत भक्तजनाः, एतत् सत्यं सनातनं वचनम्।
स्वभावदोषो जीवस्य महाऽहितकरश्च महाऽमङ्गलम्।
तस्य प्रतिकाराय जीवस्य स्वभावपरिवर्तनं प्रयोजनम्।
तस्मात् सत्सङ्गः सद्गुरुसङ्गश्च परमं प्रयोजनम्।
स्वभावपरिवर्तनं विना सर्वे कर्मधर्माः निष्फलाः।
एवं देवतासङ्गः सत्सङ्गश्च स्वभावदोषेण विफलाः।
★
समत्वभावः
(मुक्तछन्दः)
सिद्धौ न हृष्यति धीरो, न विषीदति विपत्तिषु सदा ।
समत्वेन स्थितो नित्यं, भवति सः पण्डितः सदा ॥
लाभालाभौ समौ यस्य, जयापजयौ समौ सदा ।
न स्पृहा न च द्वेषः, तस्य बुद्धिः स्थिरा सदा ॥
सुखदुःखे समे कृत्वा, न चलति मनः सदा ।
समदर्शी स विज्ञेयः, धीरः शांतः स एव सदा ॥
कर्मण्येवाधिकारोऽस्ति, फले नास्ति कदाचन ।
इति ज्ञात्वा स्थितो यः स्यात्, लभते शान्तिमुत्तमाम् ॥
★
ज्ञान-वैराग्य-भक्ति-समभाव-संगमः
(मुक्तछन्दः)
यः ज्ञानं धारयति नित्यं,वैराग्यं च मनसि स्थिरम्।
ईश्वर-भक्तिमयं हृदयं,सर्वं तस्मै भवेत् समम्॥
निश्चलं चित्तं निर्विकारं, समभावेन सुखदुःखम्।
धीरः सद्गुणैः पूज्यः स्यात्, शान्तिं सदा लभते नरः॥
☆
ईश्वरस्य समदृष्टिः
ईश्वरस्य समीपे नास्ति कश्चित् भेदभेदता;
सर्वे जनाः तस्य समीपे समाना एव सदा।
☆
मानवेषु समदृष्टिः समभावश्च।
(मुक्त छंद )
कः ईश्वरः कः मनुष्यः इति विज्ञातुं दुष्करम्।
तस्मात् सर्वेषां प्रति स्नेहः सम्मान एव कर्तव्यम्।
☆
मानवेषु समदृष्टिः समभावश्च।
(मुक्त छंद )
कः ईश्वरः कः मनुष्यः इति ज्ञातुं दुष्करम्।
तस्मात् सर्वेषां प्रति स्नेह-सम्मानमेव कर्तव्यम्।
💓
गृहदेवालयनियमः
सम्पूर्णे गृहे विधिना गृहप्रवेशः शुभप्रदः ।
असम्पूर्णे न कर्तव्यो कर्मारम्भः कदाचन ॥
वास्तुशास्त्रोक्तमुहूर्तं लोकाचारैश्च सम्मतम् ।
एष सनातनः धर्मः लोकाचारेषु वर्णितः ॥
सम्पूर्णे देवमन्दिरे देवप्रतिष्ठा विधीयते ।
नासम्पूर्णे न कार्या प्राणप्रतिष्ठा सिद्धमते ॥
देवस्थानस्य सिद्धौ तु सर्वकर्म समाचरेत् ।
एष नित्यः सनातनधर्मस्य नियमः स्मृतः ॥
वेदः स्मृतिः सदाचारः स्वस्य च प्रियमात्मनः ।
एतत् चतुर्विधं प्राहुः साक्षाद् धर्मस्य लक्षणम् ॥
💓
देवालयध्वजारोहणनियमः
(देवालयध्वजारोहणविधिः)
ध्वजारोहणकर्मैतत् सनातनधर्मसंमतम् ।
देवालयस्य शोभार्थं विजयस्य च सूचकम् ॥
संस्थापिते च देवेशे नारोहेद् देवमन्दिरम् ।
न सञ्चरेत्ततो भक्तः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ॥
कर्मार्थे यदि गन्तव्यं बहिर्नीत्वा विग्रहम् ।
शुद्धिं कृत्वा विधानेन पुनः स्थापयेत् विग्रहम् ॥
एष धर्मः परो ज्ञेयः शास्त्रसम्मतसंस्थितः ।
मर्यादारक्षणार्थाय सर्वलोकहितस्थितः ॥
💓
पीठनिर्माणसिद्धिः
(पीठनिर्माणविधिः)
शास्त्राधारे पवित्रे भूमौ विधिपूर्वं प्रतिष्ठितम् ।
अधिकारिगुरुणा सार्धं परम्परया सुपोषितम् ॥
नित्यआराधनसंयुक्तं सदाचारसमन्वितम् ।
लोकसंग्रहकार्येण शिष्यपरम्परान्वितम् ॥
न केवलं क्रियामात्रात् पीठं सिद्धिमवाप्नुयात् ।
तपोधर्मसमायुक्तं सत्येनैव विराजयेत् ॥
★
सत्यस्य मौनम्
(पृथिव्याः यथार्थता)
(मुक्तछन्दः)
न कश्चित् श्रोतुमिच्छति, न कश्चित् सत्यमिच्छति।
सर्वे वक्तुमिच्छन्ति, स्वकथां स्वनाम च॥
न कश्चित् श्रोतुमिच्छति, सर्वे मानगर्विताः।
स्वार्थे मग्नाः जनाः सर्वे, परवाक्यं न शृण्वन्ति॥
आपदि सम्प्राप्तायां तु, सत्यं ज्ञातुमिच्छन्ति।
पूर्वं तु न कश्चिदेव, कदाचन तत्त्वं वेत्ति॥
सर्वे यशःप्रचारेण, स्वनाम विस्तारयन्ति।
सत्यं तु नाङ्गीकुर्वन्ति, परवाक्यं न शृण्वन्ति॥
सत्यं तिष्ठति मौनेन, गर्वेणावृतचेतसाम्।
एषा लोके कठोरेव, पृथिव्याः यथार्थता॥
यः शुद्धात्मा स एवैतत्, जन्मनैव वेत्ति हि।
अन्ये मोहान्धचेतसः, न जानन्ति एव हि॥
★
The Path of Worship of the Form
and the Formless God
The Path of the Form and the Formless Divine
(Free Verse)
The Formless-silent, vast, unseen,
Beyond all thought, where none has been.
No color there, no shape, no name,
A boundless, ever-equal flame.
The mind that clings to sound and sight
Finds not its hold in endless Light.
It wanders still, by senses led,
Through paths where fleeting shadows spread.
How shall one grasp the Infinite,
Who knows the world by touch and sight?
The embodied soul, in nature tied,
Seeks something near, not vast and wide.
Thus the saint spoke with gentle art-
“Let form be the bridge for the heart.”
In image pure, in name divine,
The restless mind begins to align.
Through eyes that see, and hands that serve,
Through love that flows with steady nerve,
The finite bows to the Supreme,
And wakes at last from transient dream.
The idol is not stone alone,
But a step toward the Unseen Throne.
From form to formless, path is made,
Where fear dissolves and doubts all fade.
So worship Him in form you know,
Let love within you deeply grow-
For through that form, with heart made still,
You touch the One beyond all will.
★
From Repetition to Remembrance
(The Unspoken Chant)
[अजपा जप]
At first I whisper, soft and slow,
Each sacred sound I come to know.
With steady will and focused mind,
I trace each word, no drift I find.
Then something shifts; I’m less in control,
The chant repeats deep in the soul.
No effort now, it flows with ease,
Like silent wind through forest trees.
At last, the sense of self fades,
Pure awareness gently pervades.
No voice, no thought to shape or guide,
The mantra hums from deep inside.
★★
The Silence of Truth
In this world, none truly wish to hear,
Nor seek the truth that lies so near.
Each voice rises, eager to proclaim,
Its own story, its own name.
All long to speak, but none to heed,
Lost in pride and selfish need.
Until misfortune strikes the soul,
No one seeks what makes them whole.
In this world, all chase their fame,
Spreading wide their fleeting name.
None here wish to listen-lost in pride;
Truth stands silent, pushed aside.
This is the hard reality of Earth-
Every pure soul knows it from birth.
★
The Illusion of Righteousness
(The Misguided Righteous)
Free verse
In every faith the teachers say,
“Stand firm with truth, do not betray.”
They speak aloud with earnest might,
To guide the world toward what is right.
Where sins lie hid beneath their creed,
And truth is lost in word and deed.
They preach of paths both pure and wise,
Yet fail to see through veiling lies.
Unknowing minds, yet proud they lead,
Confusing want with righteous deed.
They walk in darkness, claim the light,
And name the false as holy right.
Their followers, with faithful heart,
Accept the whole, not knowing part.
Thus wrong appears in virtue’s guise,
And falsehood shines before their eyes.
O seeker, turn your gaze within,
Where silent truths alone begin.
For right is known when ego dies,
And truth stands bare, free of lies.
★
From Sin to Salvation
He who leaves the righteous way,
In thought and deed goes far astray.
By repeated wrongs, the path is laid,
It starts in mind, then grows ingrained.
What first appears a fleeting stain,
Becomes a chain of silent pain.
Through true remorse and earnest prayer,
The soul is healed with loving care.
By justice, grace, and truth above,
The sinner rises through divine love.
★
Language and Righteousness
Language is a tool where thoughts are shared,
To speak with love, with mindful care.
With words and rules, minds find a way,
To show what hearts would wish to say.
Yet righteousness needs no single tongue,
Its truth in every tongue is sung.
In every land, in voices free,
It lives in pure integrity.
No language blocks what’s right and true,
For duty shines in all that’s due.
Actions speak both loud and clear,
Their fruits will follow far and near.
So speak in words or silent stay,
Deeds alone will show the way.
For righteousness and actions prove,
The truth that lives, the life that moves.
★
Dream, Death, Rebirth and the Soul
When silent slips the soul away,
No mortal sense can trace its way.
No tremor stirs the lifeless frame,
No sign appears, none speaks its name.
In subtle vastness moves the soul,
Beyond all breath, beyond control.
Alone it glides from realms divine,
Or led by Yama’s aides through Time.
Along death’s path, by karma shown,
In ways unknown, it journeys on.
But when it takes a form once more,
And enters flesh as done before,
A sudden pain, a conscious start,
Proclaims its presence in the heart.
That touch of life, that stirring flame,
Declares the soul has come again.
Through sense and ache, the truth is shown
The living self is not the bone.
O wandering mind, be not misled
By dreams where fleeting shadows spread.
Not all that seems is truly real;
Discern the truth that pain reveals.
For dreams may weave illusion’s veil,
Yet signs of truth shall still prevail.
Know by that spark, so deep within-
The soul returns, and life begins.
---------------------------------
Yama’s aides=messengers of
the God of death
★
Love in Living Moments-Now, Not Later
(Service Before Separation)
The time beyond this life’s unclear,
Next birth may come in days or years.
After death, we offer tears,
Sacred rites with heartfelt prayers
Serve your loved ones while they live,
With all the care your heart can give.
Time once lost returns no more,
Late regrets will wound the core.
When breath departs and soul has flown,
No service then can still be shown.
Empty hands and tearful cries,
Cannot reach the soul that flies.
Kind words spoken, deeds so kind,
Leave a lasting peace behind.
Do not wait for “someday” call,
That day may not come at all.
So act today with love sincere,
Hold your dear ones ever near.
In living moments, truth is clear-
Serve them now, while they are here.
★
Two Souls
Two souls dwell within this world,
One seeks truth, one joy and gold.
The wise one knows life beyond death,
He walks the path with steady breath.
He works with care, with virtue in sight,
And earns his fruits beyond this light.
No gold or wealth can cross that shore,
His deeds live after death and evermore.
The ignorant denies the beyond,
To fleeting wealth he grows so fond.
He gathers riches, gold and land,
Yet leaves them all when life does end.
With empty hands, he walks alone,
No seeds are sown, no good is grown.
Thus bound in grief, in pain and chain,
He reaps but loss, again, again.
So learn this truth before life’s end,
The path you choose will surely bend.
The wise finds peace, serene and free,
The ignorant lives bound in misery.
★
Never Compare
No two souls are ever the same,
No two lives can share one frame.
No two paths alike will stay,
Each walks alone, day by day.
Stories differ-joy and pain,
None will ever match again.
Some rise swiftly, some grow slow,
Different souls give different glow.
Each soul blooms in its own time,
Each hums its quiet, inner rhyme.
So never compare, nor feel low,
Your life moves in its destined flow.
★
The Language of Cloth
(What We Wear Within)
Clothes should suit the place and part,
a quiet mirror of the heart.
Not worn to catch the restless eye,
nor chase the praise that passes by.
Clean, simple cloth in softened tone
reveals a strength both calm and known.
No boastful thread in what we bear,
but mindful choice and humble care.
For every time, a fitting way
guides each choice in a conscious sway.
With dignity in all we do,
our dress reflects the soul held true.
💓
Truth and Falsehood
Truth stands firm with evidence pure and clear,
It fears no question-light of truth dwells here.
Falsehood lacks proof, no ground to stand,
Born of the mind, a crafted, imagined strand.
💓
Dreams that proof and reason bless
Shine with light and truth confess.
When bright the mind’s perception grows,
Its hidden truth in radiance shows.
But lacking proof, they fade away
Mere shadows born of night and day.
So guard them well, and speak them not,
Lest falsehood spread and hearts be caught
💓
When vision shines with truth’s own ray,
And dream bears proof to light the way,
Then such a dream seems real and bright,
Its lived experience filled with sight.
But when no truth or proof is near,
Both fade like mists the clouds uprear;
Proclaim them not to wandering minds,
Let falsehood die where darkness blinds.
💓
The chariot thinks, “I am divine,”
Its wheels roll proud on a sacred line.
With painted form and gilded grace,
It moves as though to take God’s place.
The idol stands in silent pride,
“I am divine,” it claims inside.
Glistening bright, it feels just fine.
The priest believes he's truly wise,
Clothed in holy, ceremonious guise.
He proclaims, “Come unto me for grace,
For I alone hold God's own place.”
In sacred robes, with solemn pace,
He walks as master of the hallowed space.
But in the crowd, a poor soul stood,
Silent, humble, pure in heart and mood.
He softly prayed to the True Divine,
“Oh God, please come, and truly shine.”
Hearing this, the True God laughed,
So soft, so wise, a golden craft.
Then gently rose in radiant light,
Like stars that pierce the endless night.
★
Some came, proclaiming, “We are divine,
From heaven descend, with power sublime.
Bow to us, follow what we say
We hold the key to blissful way.”
They promised freedom from pain and fear,
They claimed all peace was always near,
If every soul would bend the knee
And seek their grace for liberty.
But in the crowd, a poor heart wept,
In silent prayer its sorrow kept.
A cry went forth beyond the sky,
And touched the Lord who heard the sigh.
He said, “My child, there’s no need to mourn,
No false dawn shall outshine My morn.
I come Myself, My grace shall flow
True peace and bliss the world shall know.”
★
False lights arose, in pride they spoke,
“We are the gods, the chosen folk!
Bow down to us, our word obey,
Through us alone you find the way.”
The world confused, in grief was drowned,
No true path, no truth was found.
One humble heart began to cry,
Its tearful call pierced earth and sky.
Then thundered forth the Voice Divine
“My child, the world shall yet be Mine!
Fear not the boast of mortal fame,
I come to end this cheating game.
I come to break illusion’s snare,
To lift the veil of dark despair.
In every heart My light shall glow,
And peace like sacred rivers flow.”
💓
Sinners do not wish to leave this earth;
Again and yet again they crave rebirth.
They cling to trembling, transient, mortal sod,
In secret dread to meet the face of God.
They bind their souls to dust and fleeting clay,
And shudder at the hour they slip away.
II
But virtuous hearts, serene and ever free,
Grow weary of this veil of mortality.
They yearn to cross the silent, boundless shore,
Where birth and sorrow haunt the soul no more.
III
Yet if the righteous leave this world too soon,
If sacred lamps expire before high noon,
This earth would sink in shadow’s somber spell-
A radiant realm that darkens into hell.
No temple chants, no consecrated bell,
No holy truths the ancient scriptures tell.
When faith grows faint and prayers turn cold as stone,
Who walks the path the saints have clearly shown?
IV
So let the pure a little longer stay,
To teach, to guide, to bless, to light the way.
For while one virtuous soul on earth abides,
The living light of Dharma still presides.
Truth and Falsehood
Truth stands firm on evidence pure and clear,
It fears no question- light eternal dwells here.
Falsehood lacks proof, no ground to claim,
Born of the mind: a frail, imagined frame.
★
True Knowledge
God is Creator of all that is,
The source of life, of cosmic bliss.
God is Sustainer of all that lives,
A silent grace that ever gives.
God is the One where all streams end,
Beyond all forms and fleeting dreams.
To know this truth deep in the soul
Is true knowledge, makes one whole.
★
The Purity of True Knowledge
God said: no treasure shines so bright,
As knowledge pure, the soul’s true light.
When yogis pure in heart attain,
Truth is revealed by God again.
No flame so pure, no vision clear,
Dispels the night of doubt and fear.
It fills the heart with inner light,
A truth long veiled now comes to light.
Not gained by words nor fleeting art,
Nor born where restless passions start.
But in the depths of tranquil will,
It dawns when mind and breath are still.
One who walks the inward way,
Where mind and thought in silent purity stay.
In yoga deep, with spirit aligned,
Finds living truth within the mind.
When self and God no more divide,
And ego’s fleeting shadows slide,
Then knowledge pure begins to rise,
A living truth the soul realizes.
No outer proof is needed then,
Nor borrowed thoughts of other men.
For one who dwells in union true,
Sees all sustained by One, in sacred view.
---------------------------------
One-Line Essence of this Poem:
True knowledge does not arise from
the outer world, but from inner
purity and the stillness of the soul;
it is revealed by God.
💓
Wisdom Through Living, Not Reading Alone
Many spend their lives in reading lore,
Yet wisdom seldom reaches to the core.
Pages turn and fleeting knowledge grows,
Yet inner truth remains what few can know.
They chase the words in endless, streams,
Lose themselves in borrowed dreams.
But borrowed light can never truly stay,
When life’s own trials darken every way.
One who walks through sorrow, loss, and pain,
Who falls, yet rises stronger through the strain,
Learns truths no written page can e’er convey,
And finds within a self-illumined way.
For wisdom lives not bound in ink or page,
Nor locked within the scholar’s gilded cage.
It blooms in hearts courageous, deep, and true,
Trials faced and life experienced through.
So read-but live the truths that you have known,
Let insight grow by seeds your life has sown.
For wisdom’s light begins to rise inside,
When life itself becomes your truest guide.
(The Discipline of Moderation)
Excess of wealth can blind the sight,
It dims the soul that seeks the light.
Too much of beauty breeds vain pride,
And turns the heart from truth aside.
Excess of health may lead to boast,
Till wisdom’s humble voice is lost.
Too much of food makes dull the mind,
And chains the soul we seek to find.
So walk the path where balance stays,
In measured nights and measured days.
For virtue lives where limits blend-
In all things, let the mean be friend.
For truth stands firm, the sages said:
Excess must everywhere be shed.
★
Knowing the Heart of Man
(The Measure of a Man)
In society’s wisdom, passed through time,
We find simple truths in thoughtful rhyme.
To know a person, wise and true,
Observe their words and actions too.
The ideal mind seeks thoughts that rise,
In noble dreams and visions wise.
They speak of truth, of higher aim,
And light within a virtuous flame.
The good will speak of deeds that aid,
Of paths where helping hands are laid.
Their words bring comfort, calm, and cheer,
And guide the lost with vision clear.
The lesser mind in faults will stay,
In others’ flaws they lose their way.
In constant blame their thoughts reside,
With restless tongue and wounded pride.
A person’s worth is clearly shown,
By how they treat the weak, unknown.
The ones beneath, the poor, the small,
Reveal the truth that governs all.
In nature’s care and kindness shown,
Their inner seeds are truly known.
To those in pain or deep distress,
Their acts reveal their tenderness.
A man is judged by friends he keeps,
And righteousness he accepts or leaves.
For company shapes the heart and mind,
And leaves its silent mark behind.
The face reflects the hidden soul,
Its fleeting signs reveal the whole.
In eyes and gestures softly cast,
The inner thoughts are seen at last.
A good man walks with gentle grace,
With compassion shining in his face.
He helps in times of grief and need,
With selfless heart in word and deed.
With due respect to all he gives,
In humble truth he always lives.
To elders, peers, and those below,
His reverence continues to grow.
His mind is calm, his senses still,
He governs anger by his will.
No envy clouds his steady sight,
He walks the path of inner light.
In truth he stands, in honesty clear,
With faithful heart and conscience dear.
No falsehood stains his spoken word,
His voice with purity is heard.
No pride resides within his way,
In modest strength he moves each day.
His virtues shine, yet softly stay,
Like stars that glow without display.
With sincere heart and purpose bright,
He walks in truth, in silent light.
His words and deeds in union stand,
A noble soul in every land.
★
The Power of Self-Correction
(From Inner Truth to World Peace)
If one beholds one’s faults within,
And strives to cleanse each trace of sin,
With steadfast will and vision true,
All inner storms fade from view.
If society can see its flaws,
And strives to mend its broken laws,
With mindful steps and purpose wise,
Its heavy chains dissolve and die.
If every country knows its flaws,
And walks the path of righteous laws,
Through self-correction, firm and wise,
A nation’s countless troubles die.
If nations see their shadowed ways,
And walk the path of righteous ways,
Through self-correction, pure and kind,
The world’s deep wounds are healed in time.
★
The Habit and Mistake of the Jiva
The jiva dwells where once his birth had been,
And thinks that place alone his world has been.
He cries that fate and others bring him pain,
And sees in all around a hostile chain.
He knows not deeds that shaped his present way,
Nor trusts the justice none can take away.
He clings to kin, to caste, to fleeting ties,
And deems them all, beneath illusion’s skies.
Forgetting call divine, so soft yet true,
He weaves his plans in worldly, narrow view.
Thus lost in self, in pride and binding drama,
He fails to see the law of higher karma.
This is his fault, the blindness of the soul-
He leaves the truth that makes the jiva whole.
jiva = a living being
